©2018 Учебные документы
Рады что Вы стали частью нашего образовательного сообщества.

،ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ  ،ﺖﻳاﺪه  ،نﺎﺨﻴﻠﻗ  ﺎﺿر - 5 "qabusnamə" VƏ onun müƏLLİFİ haqqinda


  ،ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ  ،ﺖﻳاﺪه  ،نﺎﺨﻴﻠﻗ  ﺎﺿر


 ص ،ﻪﭼﺎﺒﻳد


50


 


   б)

  رد  ﺚﺤﺑ  ،ﺪﻴﺠﻤﻟاﺪﺒﻋ  ﻦﻴﻣا  ،ﯼوﺪﺑ


،ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ ﻩرﺎﺑ


 
24 /
 ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ   .……………………………………………..
 
Lakin bir çox alimlər buna e'tiraz edir. "Qabusnamə"də də 
biz bunlara aid heç bir işarə görmürük. Öz nəsilləri haqqında 
addımbaşı hekayələr danışan müəllif heç yerdə özünün şahlığına 
ya  əmirlər  əmiri (əmirul'üməra) olduruna kiçik bir işarə  də 
etmir. Keykavusun nə vaxt evləndiyi, Sultan Mahmudun qızını 
nə vaxt aldığı və Gilanşahın nə zaman anadan olduğu da aydın 
deyildir. 
Bütün bu deyilənlərdən göründüyü kimi, Ziyarilər 
xanədanında  ən məşhur,  ən çox hökmranlıq sürmüş  və  şəninə 
çoxlu kitablar bağlanmış, mədhlər yazılmış bir şah varsa, o da 
həqiqətən "Qabusnamə" müəllifinin babası Şəmsülməali Qabus 
ibn Vəşmgirdir və  yəqin ki, bir çox tədqiqatçıları 
"Qabusnamə"ni onun adı ilə bağlamağa vadar edən də məhz bu 
şan-şöhrətdir, çünki doğrudan da öz əsərlərini  Şəmsülməaliyə 
həsr edən yazıçı və alimlər olmuşdur. Məsələn, Əl-Biruni, Səlib 
Nişaburi öz əsərlərinin bə'zilərini Qabusa ithaf etmişlər. Lakin 
bütün bunlara baxmayaraq Keykavus, bizim fikrimizə görə  də, 
(S. Nəfisi, Y. N. Bertels və bir sıra başqa Şərq və Qərb alimləri 
bu fikri müdafiə edirlər) öz "Qabusnamə"sini babası 
Şəmsülməaliyə ithaf etməmiş  və onun adına da yazmamışdır. 
Lakin indiyə qədər deyilən fikirlərdən fərqli olaraq, bizim bə'zi 
yeni mülahizələrimiz də vardır. Bu mülahizələrə deyilmiş 
fikirlərin tənqid və  təhlilindən çıxarılan bir nəticə kimi də 
baxmaq olar. 
Fikrimizə görə, kitabın Keykavusun özü adlandırdığı kimi 
"namənin" və ya "nəsihətnamənin" titul vərəqində heç bir söz 
olmamış və o, sadəcə olaraq oğluna "məktub" kimi yazılmışdır. 
Oğula, ataya, dosta və sairəyə yazılan "namələrin", "məktubların 
məzmunundan asılı olmayaraq, heç bir xüsusi adı olmadığı 
kimi,  əlbəttə, burada da ad olmamışdır. Bu fikri sübut etmək 
üçün yuxarıda Oufidən gətirilmiş misaldan da istifadə etmək 
olar. O yazır: "Ünsürülməali oğluna etdiyi nəsihətlər içərisində 
belə deyir..." və s. Əgər "Qabusnamə"nin əsl adı "Pəndnamə" və 
                                             
 
 
 
 
 
 
 

 ناﺮﻬﺗ


1956


 


ص


260


       


 
www.duddud.com - Elektron kitab, proqram yükləmə saytı
www.duddud.com saytından yüklənlib

 
 
ya "Nəsihətnamə" olsaydı, heç olmasa birisi onun adını çəkərdi, 
məsələn, Oufi-filankəs "Nəsihətnamə"sində belə yazır-deyərdi; 
ikincisi, bu adı  dəyişdirib ona yenidən "Qabusnamə" adı 
qoymağa ehtiyac qalmazdı. Madam ki, mə'xəzlər, o cümlədən S. 
Nəfisinin adlarını sadaladığı  Sənai Qəznəvi (bir hekayəni 
olduğu kimi nəzmə  çəkmişdir)-"Hədiqətülhəqiqə", Məhəmməd 
Oufi-"Cəvameül-hekayat", Qazı  Əhməd Qəffari-"Nigaristan", 
Nizami Gəncəvi-"Xosrov və  Şirin". Fəridəddin  Əttar Nişaburi-
"Əsrarnamə" və "Məntiqüt-Teyr",  İbn  İsfəndiyar-"Tarix-e 
Təbəristan", Xosrov Dehləvi-"Mətləül-Ənvar",  Əbdürrəhman 
Cami-"Silsilətüz-Zəhəb", Məcdəddin Məhəmməd Hüseyni 
Məcdi-"Ziynətül-Məcalis" və Mühəqqiq Səbzəvarı adı ilə 
məşhur olan Məhəmməd Bağır "Rəvzətül-Ənvar"  əsərində 
"Qabusnamə" dən geniş istifadə etmiş, lakin heç yerdə ona 
"Nəsihətnamə" və ya "Pəndnamə" demaəmişlər. "Qabusnamə" 
əsərinin özündə  də onun necə adlandığı göstərilməmişdir. 
Kitabda tez-tez təsadüf edilən "mənim öyüdlərimə, 
nəsihətlərimə  və s. qulaq as" kimi sözlər isə  əsərin 
"Nəsihətnamə" və ya "Pəndnamə" adlandığına heç də  dəlil ola 
bilməz. Biz tamamilə başqa tipli kitablarda, dastanlarda, 
naqıllarda, hətta tarix kitablarında böyüyün kiçiyə, atanın oğula 
yazdığı məktublarda, "namələrdə" belə ifadələrə çox rast gəlirik. 
Keykavusun özünün Qabus adlandırılması da təbiidir.Biz 
tarixdə belə paralelizmə az təsadüf etmirik. Məşhur 
Ənuşirəvanın atası Keykuvadın tarixdə yalnız I Qubad kimi 
tanınması kimə mə'lum deyildir? Keykavus öz əsərini babasının 
adına yaza bilərdimi?  
Biz yuxarıda Keykavus tərəfindən  Şəmsülməaliyə verilən 
xasiyyətnaməni, onun qəddarlığını  və  oğlu tərəfindən tutulub 
əvvəl həbs edildiyini, sonra isə öldürülduyünü qeyd etmişdik. 
Qabus oğlu  İskəndərə, yə'ni Keykavusun atasına da elə bir 
böyük yaxşılıq etməmişdi ki, onun xatirinə belə bir iş görülmüş 
olsun. Keykavus "Qabusnamə"də atası haqqında çox böyük 
razılıq hissi ilə danışır.  Əgər Keykavus kitabı atasının adı ilə, 
məsələn, "İskəndərnamə" adlandırsaydı, bu daha çox inandırıcı 
olardı. Bu onun, heç olmazsa zəhmət haqqısı kimi səslənərdi. 
Axı Keykavusun bütün bilikləri yalnız atası  İskəndərin sə'yi 
nəticəsində  əldə edilmişdi və müəllif "Qabusnamə"də bir neçə 
yerdə atasına çox minnətdar olduğunu deməkdən çəkinmir. 
Şəmsülməali haqqında isə belə bir razılıq və ya minnətdarlıq 
yoxdur. Yalnız öz ata-babalarının adını  çəkəndə onu da qeyd 
edir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, ana tərəfi daha çox tə'riflənir, 
26 /
 ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ   .……………………………………………..
 
onlar bir tərəfdən Sasani, digər tərəfdən Qəznəvilərlə qohumluq 
əlaqələri ilə bağlıdır. Bundan əlavə, kitabın qarşısında qoyduğu 
məqsəd də onun Şəmsülməaliyə  həsr edilə biləcəyinə  əsas 
vermir. Kitabın başlıca məqsədi Gilanşaha xoşbəxt bir həyat 
qurmağa kömək etmək, ona bir ağ gün ağlamaqdır. Belə 
olduqda, ehtiyatlı, oğluna hər mühitə alışmağı  məsləhət görən, 
hər  şəraitdə fayda götürməyə çalışmağı  təbliğ edən Keykavus 
kitabı dövrünün hökmdarlarının birinin adına bağlayıb oğluna 
yaxşı bir vəzifə  də duzəldə bilərdi, Qəznəvilərlə qohumluğu 
daha möhkəmlədər, Səlcuqilərin könlünü ələ ala bilərdi. Kitabı 
Şəmsülməalinin adına yazmağın isə o dövrdə Keykavus uçün 
heç bir əhəmiyyəti yox idi. 
Bütün bu deyilənlərə  əsasən biz elə güman edirik ki, 
kitabın  əslində heç bir adı olmamışdır, sonradan onu haqlı 
olaraq, "Qabusnamə" adlandırmış  və burada Qabus adı altında 
müəllifin babasını deyil, məhz özünü nəzərə almışlar. 
*    * 

 
"Qabusnamə"  əsərinin tarixi tədqiqi köstərir ki, o, az bir 
müddət içərisində böyük şöhrət tapmış, öz əsrindən başlamış 
indiyə qədər dönə-dönə üzü köçürülmüş, daş və mətbəə çapları 
olmuş və dünyanın bir çox mədəni dillərinə tərcümə edilmişdir. 
Şərqin böyük alim, şair, tarixçi və dövlət xadimləri yeri gəldikcə 
ona müraciət etmiş və hər kəs özünə lazım olduğu şəkildə ondan 
istifadə etmişdir. "Qabusnamə" bu gün də öz əhəmiyyətini 
itirməmişdir. O, öz əsrinin bir sıra tarixi hadisələrini 
aydınlaşdırmaq, o zamankı  İran feodalizm cəmiyyətinin daxili 
ziddiyyətlərini açıb göstərmək, din və təriqət çarpışmalarını ifşa 
etmək üçün də müəyyən  əhəmiyyətə malikdir. "Qabusnamə" 
müəllifin və onun mənsub olduğu, iflasa üz qoymuş mülkədar-
feodal təbəqəsinin  əxlaqını, mə'nəvi yoxsulluğunu açıq-aydın 
göstərmək, din xadimlərinin-qazı, molla, rövzəxan və 
başqalarının ikiüzlülüyünü meydana çıxarmaq üçün də 
səciyyəvidir. 
"Qabusnamə" sovet oxucuları üçün məhz bu nöqteyi-
nəzərdən maraqlıdır. "Qabusnamə" müəllifinin bu barədə 
dediyinə isə  şübhə etməyə heç bir əsas yoxdur. O, əsərin 
əvvəlindən sonuna qədər öz sinfini sədaqətlə müdafiə edir. 
Lakin bu kitab doğma oğulla olan məhrzəmanə bir söhbət, daha 
dəqiqi, dünyadan köçməkdə olan bir atanın oğluna vəsiyyətidir. 
Oğula da yalan danışmaq, özü də ölüm ayağında? Yox! 
www.duddud.com - Elektron kitab, proqram yükləmə saytı
www.duddud.com saytından yüklənlib

 
 
Keykavus oğluna səmimi olmuş, öz bildiyini ona tam öyrətməyə 
çalışmış, düşündüklərini açıq demişdir. 
Kitab qırx dörd fəsildən ibarətdir və hər fəsil müəyyən bir 
məsələyə  həsr edilmişdir. Hər fəsildə müəllif eşitdiyi və ya 
başına gəldiyi müxtəlif hekayətləri danışır və bunlardan 
müxtəlif nəticələr çıxarır.  
Dövrünün elə bir məsələsi yoxdur ki, "Qabusnamə" ona 
toxunmasın. Burada hər  şey vardır: Allahın tanınması, 
peyğəmbərin yaranması, qumar oynamaq qaydaları, içki içmək 
şərtləri, qonaq olmaq və qonaq etmək, eşqbazlıq, zarafat və nərd 
atmaq,  əmanət saxlamaq, qul almaq, mal satmaq, arvad 
saxlamaq, yatmaq, dincəlmək, hamama getmək, münəccim 
olmaq, ulduzların hərəkətini tə'yin etmək, qabaqcadan hər  şeyi 
xəbər verə bplmək, şairlik, həkimlik, sufilik, nədimlik, vəzirlik, 
şahlıq, rəiyyətlik və s. haqqında müəllifin həm başqalarından 
öyrəndiyi, həm də özünün həyat təcrübəsində əldə etdiyi orijinal 
fikir və mülahizələr vardır. 
Kitab X-XI əsrlərdə  İran feodal həyatını öyrənmək, o 
zamankı iqtisadi həyatı  tədqiq etmək, elm və  mədəniyyət 
səviyyəsi ilə tanış olmaq, şahların,  əmirlərin qəddarlığını, 
ruhanilərin hiyləgərliyini nümayiş etdirmək üçün də maraqlıdır. 
Bu, Ziyarilər xanədanının son nümayəndəsinin son sözü, özünü 
ifşa məktubudur. Görün o, oğluna nələr deyir: 
"Bil, ey oğul, əgər təsadüf səni gətirib şah sarayı adamları 
içərisinə  çıxarsa, sən ona xidmət etməli olsan və  şah sənə 
yaxınlaşmaq istəsə, bu, sənin gözünü tutub başını 
gicəlləndirməsin, ondan uzaqlaşmağa çalış... Şah hansı gün sənə 
desə ki, arxayın ol, sənə zaval yoxdur, sən o günü daha çox 
qorx. Sən şahın hesabına piylənib yağlanıbsansa, demək, o səni 
kəsmək üçün belə kökəltmişdir" ("Qabusnamə", səh. 188). 
Vəzirlik haqqında danışarkən yazır: 
"Nə  qədər sadiq və ehtiyatlı olsan da, yenə  də  həmişə 
şahdan qorx, hamıdan çox şahdan qorxası bir adam varsa, o da 
vəzirdir" ("Qabusnamə", səh. 202). 
Keykavusun din xadimlərinə münasibəti də  qəribədir. O, 
din xadimi olmağı  ən faydalı,  ən xeyirli və  ən qazanclı  sənət 
hesab edir. Ümumiyyətlə, Qabus (Keykavus) hər şeyə yalnız və 
yalnız qazanc gözü ilə baxmağı  oğluna təlqin edir və bunun 
üçün nə etmək lazımsa, hamısının yerinə yetirilməsini məsləhət 
görür. Məhz bunun xatirinə  də din xadimlərinin hiyləgərliyini 
camaatı aldatmaq yollarını oğluna öyrətməyə çalışır. 
28 /
 ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ   .……………………………………………..
 
"H a ş i y ə. Ey oğul, əgər vaiz olsan, hafiz ol və əzbərdən 
çox  şey bil. Xitabət kürsüsünə qalxdıqda tez otur, rəqibinin 
zəifliyinə  əmin olmayınca mübahisəyə girişmə. Kürsüdə  nə 
istəyirsən de, onu da iddia et. Sual verən olsa, qorxusu yoxdur, 
lakin fəsahətli danış, elə hesab et ki, sənin məclisində 
oturanların hamısı heyvandır. Nə istəyirsən de, lakin özünü 
çaşdırma... Müridlərin və  nə'rə  çəkənlərin olsun, qoy onlar 
məclisdə otursunlar, sən hər tə'sirli bir söz dedikdə  nə'rə  çəkib 
ah-fəryad qoparsınlar və  məclisi qızışdırsınlar. Camaat 
ağlayanda sən də  hərdən bir ağlamsın. Sözdə çaşsan, qorxma, 
salavat çevitdirib dua oxu..." ("Qabusnamə", səh. 156). 
Dini çəkişmələrdə  təriqət, məzhəb mubəlliğlərinin bir-
birini necə ifşa etdiklərindən danışarkən müəllif yazır: 
"H e k a y ə t... Sahibin dövründə Zəneganda bir qoca var 
idi. Bu qoca adlı-sanlı şafei əshabələrindən idi. Özü din xadimi, 
müfti, vaiz olmaqla qazı yanında müşavirlik də edirdi. Zənegan 
rəisinin də ələvi, yə'ni Əli nəslindən olan bir oğlu var idi, o da 
vaiz və qazı yanında müşavir idi. Bunlar hər ikisi həmişə bir-
birini ifşa edər və minbərdən bir-birinə  ağır sözlər deyərdilər. 
Bir gün bu ələvi minbərdən hamin qocanı "kafir" adlandırdı. 
Xəbəri hamin qocaya çatdırdılar, o da minbərdən hamin cavanı 
"haramzadə" adlandırdı. Bu xəbəri də ələviyə çatdırdılar..." və s. 
("Qabusnamə", səh. 66). 
Keykavusun "Qabusnamə"sində dövrünün bütün 
məsələləri öz əksini tapmış  və tipik feodal-zadəgan nöqteyi-
nəzərindən həll edilmişdir. Bu, yalnız Keykavusun öz şəxsi fikri 
deyildir, onu atası  İskəndər belə öyrətmişdir, ona da, şübhəsiz 
ki, atası Qabus belə demişdir. Başqa  şah, feodal-zadəgan 
sülalələrinin də buna e'tirazı ola bilməz, çünki qədim  İran 
şahlarının hamısı belə etmişlər, Keykavus babalarından belə 
eşitmişdir, oğluna da belə nağıl edir və öz təcrübəsində 
gördüklərini buraya əlavə edir. Amma bunlar məcburi deyildir. 
Əgər oğlu Gilanşah gözəl yaşamaq üçün bundan daha 
yaxşılarını taparsa, onu da etməlidir. Lakin Keykavusun fikrinə 
görə, o hər şeyi demişdir. Oğlu Gilanşah onun dediklərinə əməl 
etsə, xoşbəxt olar. 
Son fəsildə oxuyuruq: 
"Özümə  nəyi bəyənmişəmsə, sənə  də onu məsləhət 
görmüşəm.  Əgər sən bunlardan daha gözəl adət və xasiyyət 
tapsan, elə ol ki, sənin üçün daha yaxşı keçsin, tapmasan, 
mənim bu nəsihət və öyüdlərimə canla-başla qulaq as və elə də 
et. Qulaq asmayıb qəbul etməsən, məcburi deyil. Allah kimi 
www.duddud.com - Elektron kitab, proqram yükləmə saytı
www.duddud.com saytından yüklənlib

 
 
xoşbəxt yaradıbsa, o oxuyub anlayar, çünki buradakıların hamısı 
hər iki dünyanın xoşbəxtləri üçün yazılmışdır" ("Qabusnamə", 
səh. 237). 
Doğrudan da, Keykavus nəyi bəyənmişsə, nəyi bilibsə, 
oğluna da onu məsləhət görmüşdur. Bu cəhətdən 
"Qabusnamə"yə Ziyari feodal-zadəgan təbəqəsinin din, fəlsəfə, 
elm, iqtisadiyyat və  əxlaq "Qamusu" kimi də baxmaq olar. 
Keykavus öz sinfinin nöqsanlarını yaxşı görür, vəzifə, mənsəb, 
şan-şöhrət, var-dövlət naminə  hər  şeyə razı olan, əmisi 
Mənuçehr  Şərəfülməali kimi öz atasını  həbs edib qara 
zindanlara atan, babası  Şəmsülməali Qabus kimi yaxın 
adamlarını, qohum-qardaşlarını  qıran, miras xatirinə ata-
anasının ölümünü arzulayan çoxlu feodal-zadəgan balaları göz 
qarşısındadır. Lakin o, bunlara qarşı  çıxa bilmir. Odur ki, 
müəllif oğluna yalvarıb deyir: 
"Amandır, miras xatirinə ana və atanın ölümünü arzulama" 
("Qabusnamə", səh. 47). 
Lakin yaxşı dolanmaq üçün Keykavus hər  şey etməyə 
hazırdır, o, bunun üçün heç bir şeydən çəkinməməyi oğluna da 
məsləhət görür, yalan danışmaq, böhtan demək, saxta sənəd 
düzəltmək, ikiüzlülük etmək, qəsdən ağılsız və iste'dadsız 
olmaq, ümumiyyətlə, bütün vasitələrə əl atmağı mümkün hesab 
edir. O yazır: 
"Öz iste'dadınla qürrələnmə, dolanmaq üçün ağılsız və 
iste'dadsız olmaq lazımsa, ağılsız və iste'dadsız ol 
("Qabusnamə", səh. 54). 
"Ey oğul, sən doğru danışan ol, yalan danışan olma, özünü 
doğru danışan tanıt ki, işdir bir gün zərurət üzündən yalan 
deməli olsan, doğru qəbul etsinlər" ("Qabusnamə", səh. 61). 
"Kimə ehtiyacın varsa, özünü ona qarşı nökər və qul kimi 
apar" ("Qabusnamə", səh. 152). 
"Əgər xəttatlıqda qadir, başqalarının xəttini oxşatmaqda 
mahir olsan, bu çox gözəl sənətdir. Lakin bunu hər adama 
göstərmə ki, saxta xətt düzəltməkdə  şöhrət tapmayasan və 
ağanda  şübhə oyatmayasan, biri başqasının xəttini oxşatsa, 
tapmasalar, onu səndən görməsinlər. Kiçik şeylər üçün saxta 
kağız düzəltmə. Bir gün böyük qazanc üçün lazım olsa və 
düzəltsən, qoy heç kəsin gümanı sənə getməsin. 
Deyildiyinə görə, mahir və fazil katiblər xətt oxşatmaqla 
çox bilikli və təcrübəli vəzirləri məhv etmişlər" ("Qabusnamə", 
səh. 200). 
30 /
 ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ   .……………………………………………..
 
"Deməli, ağanın mal-dövlətini qoru, yesən, iki barmaqla ye 
ki, boğazında qalmasın" ("Qabusnamə", səh. 202). 
"Qabusnamə"də belə misallar çoxdur. "Qabusnamə" yalnız 
hakim təbəqələri ifşa etmək deyil, həm də tarix, fəlsəfə, o 
zamankı dövrün elm və mədəniyyətini, ictimai-iqtisadi həyatını 
öyrənmək nöqteyi-nəzərindən də maraqlıdır. Heç də  təəccüblü 
deyildir ki, ümumiyyətlə  Şərq, xüsusilə  İran tarixi yazılarkən, 
onun elm və  mədəniyyətindən,  əxlaq, adət və  ən'ənələrindən 
danışarkən istər-istəməz bu kitaba müraciət etməli olurlar. 
Həqiqətən "Qabusnamə" faktik material cəhətindən də diqqətə 
layiqdir. Əhatə etdiyi mövzular cəhətindən də çox maraqlıdır. 
Bu əsər ilk fars nəsri kitablarına aid olmaq, dilin səlisliyi, 
ibarələrin bədiiliyi, gətirilən hekayətlərin duzluluğu və ibrətli 
olması ilə  də çox orijinaldır. "Qabusnamə" tibb, nücum, 
geodeziya kimi elmlərdən,  şairlik, musiqişünaslıq kimi 
incəsənət nümunələrindən də  bəhs edir. Keykavus tibb elmini 
çox sevdiyini deyir. Yəqin burada Şəmsülməali sarayında özünə 
sığınacaq tapmış  İbn-Sinanın  şöhrəti və  tə'siri də böyük rol 
oynamışdır. 
Əsərin oxucuda nifrət, qəzəb, doğuran fəsillərindən biri qul 
alveri fəslidir. Burada adamların heyvan kimi müayinə edilməsi, 
arıq-kökluyü, qaşı, gözü, dodağı, dişi, dərisinin rəngi, irqi və 
sairə  cəhətləri  əsas götürülür. İnsan ləyaqəti  əsl mə'kanda 
tapdalanır. Hətta heyvanlar kimi insanlar da çinslərə bölünür. 
Sonra hər tayfa və irq xüsusi xarakterizə edilir. 
"Qabusnamə"nin maraqlı 
fəsillərindən biri də 
"Cavanmərdlik" fəslidir. Burada müxtəlif fəlsəfi problemlərdən 
danışılır, müxtəlif sənətkarlıqda olan comərdliklərdən söhbət 
gedir, sufizmin mahiyyəti, dərvişlik kimi məsələlərdən bəhs 
edilir. "Qabusnamə" müəllifinin dərin də olmasa, çox müxtəlif 
mə'lumata malik olduğu, bir çox sənətləri praktiki bildiyi, nəsrlə 
gözəl yazdığı, şe'r deməkdə də əli olduğu aşkar görünür. Əsərdə 
yüzdən yuxarı alim, şair, tarixçi, münəccim, həkim, filosofun 
adı  çəkilir ki, bu da Keykavusun bilik dairəsinin çox geniş 
olduğuna dəlalət edir. Əsərdə hikmətli ifadələr, ibrətli 
hekayətlər, tarixi müqayisə. və paralellər də çoxdur. Bunlar 
hamısı kitabın tarixi bir mənbə kimi istifadə edilməsini,  ədəbi 
bir abidə kimi tədqiq edilib öyrənilməsini zəruri, bədii bir əsər 
kimi isə maraqlı oxunmasını tə'min edir. 
*    * 

 
www.duddud.com - Elektron kitab, proqram yükləmə saytı
www.duddud.com saytından yüklənlib

 
 
"Qabusnamə" dünyanın bir çox dillərinə  tərcümə 
edilmişdir, o cümlədən türk, fransız, alman və rus dillərinə 
tərcümələri vardır. Rus dilində kitabın 2-ci nəşri 1958-ci ildə Y. 
E. Bertels tərəfindən böyük müqəddimə  və geniş izahla 
buraxılmışdır. Fars dilində on dəfəyə qədər çap edilmişdir
1

"Qabusnamə" ilk dəfə olaraq Azərbaycan dilinə  tərcümə 
edilir. Tərcümə üçün Səid Nəfisinin 

1312


 
-
ci  şəmsidə çap 
etdirdiyi 

»


ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ


«


-si əsas qəbul olunmuş və Rzaqulu 
xan Hidayətin nəşr etdirdiyi "Qabusnamə" ilə müqayisə 
edilmişdir. Müxtəlif nəşrlərdəki nusxə  fərqlərini, ziddiyyətləri, 
ixtilafları aydınlaşdırmaq üçün Y. E. Bertelsin tərcüməsinin 
1958-ci il çapından istifadə edilmişdir. S. Nəfisi Rzaqulu xan 
hidayət və Y. E. Bertelsdə olan fərqlər və bizim tərcümədə 
qəbul olunmuş variant azərbaycanca tərcümədə ya səhifənin 
haşiyəsində göstərilmiş, ya sonda verdiyimiz şərh, izahat və 
qeydlərdə müqayisə edilmişdir. 
Ümid edirik ki, ilk dəfə olaraq Azərbaycan oxucularına 
təqdim edilən "Qabusnamə" ümumun hüsnirəğbətini qazanacaq 
və bu, onun hazırlanmasına sərf edilmiş  əmək üçün ən yaxşı 
mükafat olacaqdır. 
 
 
 
 
 
 
 
 
                       
 
 
 
 
 
 
 
1
 
Няшри  вя  чапы  щаггында  бах:  а)  А.  К  р  ы  м  с  к  и. 
Эюстярилян "сяри, сящ. 536-538;           б) Е. Э. Б е р т е л ь 
с, Кабус-намэ, сящ. 5.
 
 
32 /
 ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ   .……………………………………………..
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
MÜQƏDDİMƏ 
...Bu kitabı  tərtib edən  əmir Ünsürülməali Keykavus ibn 
İskəndər ibn Qabus ibn -Vəşmgir ibn Ziyar
1
, Mövla 
əmirəlmö'minin öz oğlu Gilanşaha belə deyir: 
"Ey oğul, bil və agah ol ki, mən artıq qocalmışam, qocalıq 
və  zəiflik məni  əldən salmışdır. Saçsaqqalıma çəkilmiş  ağ 
xətlərin ölüm fərmanı olduğunu görurəm və heç kəs bu fərmanı 
pozacaq qüdrətə malik deyildir. 
Ey oğul, öz adımı bu dünyadan köçənlər siyahısında 
gördükdə belə  qərara gəldim ki, köç naməsi mənə çatmamış, 
mən sənə bir namə yazım, orada dünyanın yaxşı və pis işlərini, 
dövranın düz və gəc gərdişini təsvir edim, fürsət əldən getməmiş 
www.duddud.com - Elektron kitab, proqram yükləmə saytı
www.duddud.com saytından yüklənlib

 
 
yaxşı bir ad qoyum. Ata məhəbbəti naminə qoy o sənə yar olsun 
[atadan oğula yadigar olsun). 
Ey oğul, zəmanə səni yumşaltmamış, sən öz ağlının gözləri 
ilə  mənim sözlərimi oxu və ona əməl et, onda sən xoşbəxt 
olarsan, hər iki dünyada (həm sağlıqda, həm öldükdən sonra) 
yaxşı ad qazanarsan. Amandır, sən çalış bu kitabda deyilənlərə 
qulaq as. O zaman mən atalıq borcumu yerinə yetirmiş olaram. 
Əgər sən mənim dediklərimdən yaxşı fayda götürə bil-məsən, 
başqa adamlar da var ki, onlar yaxşı sözləri eşidib, ona əməl 
etməyi qənimət sayırlar. 
Hərçənd zəmanə belə  gətirib ki, heç bir övlad öz atasının 
nəsihətinə qulaq asmır, gənclərin qəlbində elə bir qəflət atəşi var 
ki, onlar qocalardan daha çox bildiklərini güman edirlər. Mən 
bunları bilsəm də, atalıq məhəbbəti məni susmağa qoymur. 
Odur ki, xoşuma gələn, təbiətimə uyğun olan sözləri toplayaraq 
fəsillərə ayırdım, daha qısa və layiq olanları bu kitaba 
köçürdum.  Əgər  əməl etsən daha gözəl, etməsən mən atalıq 
vəzifəsini yerinə yetirmiş olaram. Deyiblər: "Məsləhətçinin 
vəzifəsi deməkdir, qulaq asmasalar, inciməyinə dəyməz". 
Ey oğul, bil, insanların fitrətində elə bir xüsusiyyət vardır 
ki, onlar dünyada əldə etdiklərini həmişə ən əziz adamları üçün 
qoyub getməyə çalışarlar. Bu dünyada mənim  əldə etdiyim bu 
sözlərdir,  ən  əziz adamım isə  sənsən.  İndi köçməyə 
hazırlaşarkən,  əldə etdiklərimi sənə yadigar qoymaq istəyirəm. 
İstəyirəm, sən onları oxuyub xüdpəsəndliyə yol verməyəsən, 
yaramaz işlərdən çəkinəsən, elə yaşayasan ki, o sənin pak 
əcdadlarının adına layiq olsun. 
Ey oğul, bilməlisən ki, sənin valideynlərinin tayfası böyuk 
və əsil-nəcabətli hökmdarlardır. Baban Şəmsülməali Qabus ibn 
Vəşmgirdir. Nəsli Gilan şahlarından olan Keyxosrov
2
 və Əbul-
Müəyyəd
3
 övladlarının xanədanındandır. Firdövsi onların 
tərcümeyi-halını öz "Şahnamə"sində  təsvir etmişdir, Gilan 
şahlığı  sənin babalarına ondan yadigar qalmışdır. Sənin nənən, 
mənim anam "Mərzbannamə"  əsərinin müəllifi  şahzadə 
Mərzban ibn Rüstəm ibn Şərvinin
4
  qızı idi. Onun on uçüncü 
babası  Ənuşirəvan
5
 Adil padşahın qardaşı Kavus ibn Qubad
6
 
idi, Sənin anan Məlik qazı Soltan Mahmud Nasirəddinin qızı 
idi
7
. Mənim nənəm deyləmilər hökmdarı Firuzanın
8
 qızı idi. 
Ey oğul, ağıllı ol, öz əcdadının qədrini bil, nanəcibliyə yol 
vermə. Hərçənd mən səndə yaxşılıq  əlamətləri və xoşbəxtlik 
nişanələri görürəm, lakin bu sözləri təkrar etməyi lazım bilirəm: 
34 /
 ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ   .……………………………………………..
 
ey oğul, bil və agah ol, mənim getməyim yaxındır, sənin də 
mənim dalımca gəlməyin o qədər uzaq deyildir. Ona görə  nə 
qədər ki, sağsan, gərək iş görüb fəaliyyət göstərəsən, bəlkə, 
beləliklə.  əbədilik qazanasan. Əbədilik müvəqqətilikdən 
ustundur.  Əbədiliyi isə yalnız bu dünyada qazanmaq olar. Bu 
dünya tarla kimi bir şeydir, yaxşıdan-pisdən nə  əksən onu da 
biçəcəksən.  Əbədilik sarayının binövrəsi müvəqqəti olan bu 
dünyada qoyulmalıdır. Yaxşı adamlar bu dünyada aslan təbiətli 
olarlar, pis adamlar isə it təbiətli. İt tapdığı şeyi oradaca yeyər, 
aslan isə ovladığını başqa yerdə. Bu dünya bir ovlaqdır, sən isə 
ovçu, sənin ovun da yaxşı əməllərin. Çalış indi yaxşılıq elə ki, 
son ra xeyrini görəsən... 
Ey oğul, onu da bil ki, bu nəsihətnaməni, bu qiymətli kitabı 
mən qırx dörd fəsildən ibarət yazdım 
Ümid edirəm ki, bu kitab onu yazana, oxuyana, köçürənə 
və dinləyənə xoşbəxtlik gətirəcəkdir. 
 
 
 
 
Birinci fəsil 
?


-q---hakan-erta-genel.html

-q--abbasov---shif-12.html

-q--abbasov---shif-18.html

-q--abbasov---shif-24.html

-q--abbasov---shif-29.html


Two Tales, Both Historical And True, Showing The Overwhelming Power Of Shame
Возбудитель Болезни - В Конце Статей Дан Небольшой Перечень Основных Контрольных Вопросов. Для Студентов Высших...
ƏMir Teymur MoğOl - SəHifə 4
E. A. MƏMMƏDоva Su TəCHİZati Və - SəHifə 33
Dealer Full_Name - Profession: 1
Бестолкова Г.В. United States Del Norte De AméRica - Тезисы V Международной Конференции 25-26 Ноября 2010 Г. Москва...
KİTABXANAŞÜNASLIQ VƏ İNFORMASİYA
Абсцесс Головного Мозга
Firewall ZakłóCa Pracę Z JAWS - Jaws 20 PodręCznik UżYtkownika 05/06/2006/Wer. A Altix Sp Z O O
ƏLA VƏ MƏTNLƏR - TəDris VəSaiti "YaşıL Paket"In AzəRbaycan Versiyası Bakı-Tbilisi-Ceyhan