1 ... 11 12 13 14 15 16 17 18 ... 57

Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazırliyi Azərbaycan Respublikiası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti - səhifə 15

səhifə15/57
tarix29.05.2018
ölçüsü7.25 Kb.

34 
 
       Beləliklə, həm qaramal və həm də camıĢların embrional inkiĢafı rüĢeym, erken bala ve bala 
dövrlərinə bölunur. Birinci dövr qaramalda 34 gün (12,1%), camıslarda 38 gün (12,37%), ikinci 
dövr qaramalda 26  gün  (9,4%), camıĢlarda 27  gün (8,79%), ücüncü dövr qaramalda 224  gün 
(78,5%), camıĢlarda 242 gün (78,84%) davam edir. 
      Buna muvafiq olaraq, birinci dövr qoyunlarda 28 gün (18,7%), dövĢanlarda 13 gün (40%), 
ikinci dövr muvafiq sürətdə17 gün (12%) və 6 gün (24%), ücüncü dövr 102 gün (69,8%) və 11 
gün (36%) davam edir. 
     Birinci  dövrdə  rüĢeymin  inkisafı  nəticəsində  ayrı    -  ayrı  orqanlar,  toxumalar  və  sistemlər 
əmələ  gəlməyə,  bunlardan  bəziləri  funksiyaya  baĢlayır.  Məsələn,  qaramal  və  camıĢların 
rüĢeyminin inkisafının 20 – 23 günündə ürək, bir sıra daxili orqan və vəzilər öz  funksiyasını 
yerinə yetirir. Ġkinci dövrdə qalan orqan və sistemlərin bir hissəsinin əmələ gəlməsi davam edir, 
bir  hissəsinin  inkisafı  baĢa  çatır.  Bu  dövrün  axırında  qarın  boĢluğu  orqanları  üstdən  xüsusi 
pərdə  ilə  örtülür,  erkən  bala  formalasır,  orqanların  funksiyası  artır,  ücüncü  dövrdə  orqan,  
toxuma  və  sistemlər  inkiĢaf  edir,  kütləcə  artmağa  baslayır,  maddələr  mübadiləsi  prosesləri 
intensivləĢir  və  nəticədə  bala  xeyli  iriləĢir.  RüĢeym  dövrünün  axırında  camıĢlarda  çəki  0,93 
qrama, erkən bala dövrünün axırında 26,23 qrama çatdıgı halda, bala dövrünün axırında 35 kq 
,bəzi qaramal cinslərində (məsələn, Simmental cinsindən olan inəklərdə) 71 kq catir. Bu inkisaf 
dövrlərində  embrionun  qidalanma  səraiti  və  formaları  təmamilə  fərqli  olur.  Bu  dövrlərdə 
embrionun qidalanmasında  istirak edən ikinci orqanların da (trofoblast, allantois, allantoxorion 
ve s. ) forma və inkisafı müxtəlif olur. 
     Embrional  inkisaf  dövründə,  embrion  yalnız  ananın    qidalandirmasi  ilə,  doğulduqdan  sonra  
ilk aylar qismən ananın qidalandirması ilə təmin olunduğu halda, sonrakı dövrlərdə tamam müstəqil 
halda  qidalanaraq  böyüyür  və  inkiĢaf  edir.  ĠnkiĢaf  və  böyümənin  sürəti  fərdi  inkiĢaf    zamanı 
getdikcə tədricən azalır və baĢa catır.
 Hər bir fərdi inkiĢaf cinsindən, cinsiyyətindən, növündən, saxlanma 
Ģəraitindən, yemləmə səviyyəsindən, temperaturdan və s. asılı olaraq müxtəlif ömür uzunluğuna malikdirlər. 
Məsələn:  belə  bir  hadisə  olmuĢdur.  1794-cü  ildə  ġarisin  gölünü  təmizləyəndə    üzərinə  qızıl  həlqə 
geydirilmiĢ bir iri ġUKA balığı tutulmuĢdur.. Həlqənin üzərində bir sərlövhə yazılmıĢdır. ”Posadil Çar Boris 
Fedoroviç”.  Sonra  aydınlaĢır  ki,    bu  balığın  200  il  yaĢı  vardır.  Macarıstanda  inək  32  il  yaĢamıĢ  həmin 
dövürdə  26  bala  vermiĢ  və  hamısıda  diĢi  buzov  olmuĢdur.  Həmin  inəyin  süd  sağımı  orta  hesabla  3980  kq 
süddə yağ 4,19% olmuĢdur. 
         Böyümə-heyvanlarin  embrional  və  postembrional  inkiĢafı  qanunauyğunluqları  və  gövdə 
quruluĢu  xüsusiyyətlərinin  kəmiyyətcə  dəyiĢməsi  nəzərdə    trutulur.  Kənd  təsərrüfati 
heyvanlarinin  embrional  dövründəki  inkisafinda  orqanlarin  və  toxumalarin  əmələ  gəlməsi  və 
diferensiyasnnı,  orqanizmin  embrional  və  postembrional  inkisafi  dövrlərindəki  böyumə  və 
inkisaf  xususiyyətləri  öyrənilir. Bu xüsusiyyətlərin yemləmə, saxlama Ģəraitindən, heyvanların 
növündən,  cinsindən,  cinsiyyətindən  və  tezyetiĢkənliyindən  asılı  olmasını,  embrionalizm  və 
infantilizm  catmamazliqlarının səbəbini və nəticələrini mütəxəssislər  bilməlidirlər. Heyvanın 
böyümə və inkiĢafının, nisbi və mütləq artımlarının hesaba  alinmasını öyrənməlidirlər. 
   Kənd  təsərrüfatı  heyvanlarının  inkiĢafı,  mayalanmıĢ  yumurta  hüceyrədən  baĢlayaraq 
cinsiyyət  yetiĢkənliyinədək  olan  dövrdəki  böyüməsi,  müxtəlif  inkiĢaf  dövrlərində  heyvan 
orqanizminin  toxuma  və  hüceyrələrinin  differensasiyası  və  bu  dövrdəki  bütün  maddələr 
mübadiləsi prosesllərindən ibarətdir.             

Kənd təsərrüfatı heyvanlarının embrional və postembrional inkisafinda artım sürəti. 



35 
 
        KondraĢova  görə  iri  gövdəli  və  yüksək  çəkili  analarda  embrion  dövrünün  uzanması  və 
balanın canlı kütləsi çox olması ilə nəticələnir, əksinə az canlı kütləyə malik analarda embrion 
dövrü  nisbətən  az  və  doğduğu  balaların  canlı  kütləsi  aĢağı  olur.  Bu  iki  əlamətlər  arasında 
korelyativ əlaqədarlıq vardır.  Cədvəl-4. 
 Ananın 
canlı  kütləsindən  asılı  olaraq  emrion  dövrünün  və  balanın  çəkisinin 
əlaqədarlığı.Cədvəl-4                                                                                                                                                                                                                                                   
Doğum  zamanı 
ananın 
Canlı 
kütləsi 
Cavanların 
cinsiyyəti 
                                
280 gün və çox 
Orta çəki, kq 
281-288 gün 
Orta çəki,kq 
289 gün və çox 
Orta çəki,kq 
500kq –a qədər 
Erkək  
DiĢi 
Orta hesabla 
35,6 
32,7 
33,8 
36,3 
34,6 
35,3 
37,9 
36,3 
36,3 
500-600 kq 
Erkək  
DiĢi 
Orta hesabla 
38,1 
35,0 
36,3 
38,7 
37,7 
38,0 
38,9 
38,4 
38,7 
601-kq və yuxarı  Erkək  
DiĢi 
Orta hesabla 
40,4 
37,2 
38,9 
40,0 
38,3 
39,1 
41,9 
40,3 
41,1 
 
         

Heyvanlarin boyumə və inkisaf mərhələləri. 


     Heyvanların  fərdi  inkisafı  keyfiyyət  və  kəmiyyət  dəyiĢkənliklərindən  ibarətdir.  Boy  və 
inkisaf  –  ontogenetik  prosesin  iki  cəhətidir,  cünki,  heyvan  orqanizminin  böyümə  və  inkisafı 
mayalanmıĢ  yumurta  hüceyrəsindən  baĢlayır.Cinsiyyət  hüceyrəsi  isə  muəyyən  inkisaf 
səraitində , növün təkamülü xüsusiyyətlərinin bütün xassələrini vermək qabiliyyətinə malikdir. 
Basqa  sözlə  desək,  canlı  hüceyrə  öz  əcdadlarının    kecdiyi  inkiĢaf  yollarını  təkrar  etməyə 
qabildir.  Bu  isə  mutləq  Ģəkildə  olmur,  cünki,  mühit  səraiti  daim  dəyiĢir,  bu  dəyiĢikliklər  isə 
inkisaf  etməkdə  olan  orqanizmə  təsir  edərək,  müvafiq  Ģəkildə  onu  dəyiĢdirir  və  orqanizmin 
fərdi inkisafı ilə əlaqədardır. Deməli, orqanizm ilə mühit vəhdət təskil edir. 
    Qabaqcil  keçmiĢ  sovet  alimleri  (Maliqanov,  Çirvinski  )    heyvan  orqanizminin  böyümə  və 
inkiĢaf  xüsusiyyətlərini  öyrənmək  və  istiqamətli  bəsləmə  səraitini  müvəffəqiyyətlə  tətbiq 
etməklə  heyvanlarin  tezyetiĢkənliyinə,  məhsuldarliğının  yüksəlməsinə  təsir  etmələrini 
göstərmiĢlər. 

:

book
book -> MahirəNərimanqızı
book -> Microsoft Word diplomatiya az doc
book -> O’rta Maxsus Kasb-hunar kollejlarida pedagogik fanlarni o’qitishda keys-stadi texnologiyasidan foydalanishning ilmiy –pedagogik asoslari
book -> Bitiruv malakaviy ishi


Dostları ilə paylaş:

©2018 Учебные документы
Рады что Вы стали частью нашего образовательного сообщества.
?